November 18, 2011 Zirtawpni khan Mizoram University-ah Zoram Research Foundationbuatsaih Think Tank Discussion Forum Vawi 11-nachu AUTONOMOUS DISTRICT COUNCIL LEH MIZORAM tih thupuia hmangin neih a ni a. Thupui sawihawngtu Pu Lallianchhunga, Assistant Professor, Department of Political Science, MZU chuan Autonomous District Council-te hi India Danpui hnuai 6th Schedule tlawhchhana din anih dan leh an inrelbawlna chungchangte, neih a thatna leh that lohna te, political institution anih rualin chibing inhriatna (ethnic identity) hmanrua hrisel lutuk lo anih dan te leh chumi in a nghawng chhuah chu District Council atangin UT, UT atangin State anih theih thu leh Ethnic Identity hran neih duhna hmangin Mizoram hi thendarh theih reng anih thu a sawi a.
Sawihona a tel Party hrang hrang hruaitute, College/University mithiamte leh District Council hunlaia sorkar mipawimawh te zing atangin H. Raltawna, IAS (Retd.) chuan District Council hunlaiin khawpui Plan mumal zia sawiin Development Oriented veka plan hi siam a nih thu a sawi a. “Thangtharin District Council hunlai atangin Aizawl khawpui Plan-ah ruahmanna engmah a awm lo tih an sawi fo hi a dik lo. Chaltlang kham, Ramhlun Veng khampang, Tuikhuahtlang chhip, Circuit House bawr velah mimal insak phal a ni ngai lo,” a ti a. R. Lalawia, Ex-MLA chuan he thu hi rawn puiin Rambuai avangin thingtlang mi tamtakin mahni khua a awm ngam lova Aizawl an pan dante leh chumi avanga Town Planning pawh a mumal theih tawh lohzia te, mipui pundan tur hmuh thiam a harsat avangin District Council hunlai a Plan Size erawh a lo tet deuh thute a sawi a. “Circuit House leh a chhehvel hi Congress sorkar hmasak ber lai khan Delhi kalna senso vel atan an phalrai ta vak a ni,” a ti bawk.
Dr. Kenneth Chawngliana, Ex-MLAchuan Assam Sorkarah Mizo mipui tan lungawi lohna tur a awm lohzia leh Assam administration that ziate sawiin a tir phat atanga India a kan beh ngheh ziate a sawi kai a. “Gandhi-a leh Nehru-a te pawh kan thinlung takin kan pawm thlap a ni,” a ti a, “Ngaihthah nia inhriatna leh chumi hrin Independence Movement-te kha chu Political Propaganda mai mai a ni,” a ti a. H. Raltawna’n he thu hi rawn puiin, “Mautam laiin Assam sorkarin Agriculture Loan atana sem turin Cheng Singli zet min rawn paipawn tir a, mamawh nia inhria an awm miau loh avangin Cheng Sangkhat pawh kan semral thei lo,” a ti a. Lalkhama, IAS (Retd.) & Ex-MLA chuan rawn tuihnihin District Council rau rauvah Mizo Hills District Council kha a ti tha ber kan nihzia te, rorelna ah pawh stability a awm dante a sawi a. Assam sorkar min enkawl dan a that hle rualin an mawhphurhna hlenchhuah loh a awm zauh zauh nia sawiin amah ngeiin a tawnhriat atangin Education Sector-ah ngaihthah kan nihdan a sawifiah.
Rosiamngheta, AMC Councillorchuan “Lushai Hills District Council kha Mizoten chibing leh hnambing zawnga kan dil chhuah a ni lo,” a ti a. MLA Bial hmingte pawh Hrangturzo, Tuikum, Serlui, etc., tia thlak a ni vek tawh dan tlawhchhanin Mizorama Autonomous District Council (ADC) 3 te pawh hi chibing Lai, Mara leh Chakma hmingpu a awm reng lovin an ADC hming thlak a rawt a. “Hmasawnna hi kal rual sela, chuti chunga miin Mizoah lungawina a hmu lo anih chuan min chhuahsan mai rawh se! Mizoram hi inthendarh tham kan awm tawh lo,” a ti. Planning Board Vice Chairman ni bawk Lalkhama chuan ADC te hi a lo thlawnin kan tihvui fo thute, Plan-ah pawisa kan pek mang loh dante sawiin, “Helama kan khawhral dan ngaihtuahin sawlamah sawn hna tak tak kan thawk lo. Official ten kan ngaihthah tlang vek a, PHE Department tih loh chu hnathawk tak tak kan awm lo,” a ti a. Minority-te hi deal thiam a tulzia leh hriatthiamna nena en a pawimawhzia sawiin ADC hi a lo ding tawh rau rau anih si chuan an chanpual turte chu pek vat mai thin a that ber thu a sawi a, “Heti ringawt te chuan engtinnge ni ang? Hmanniah pawh inhawrkhawmin an kalzel dan tur an rel a ni lawm ni?” a ti. C. Chawngkunga, Ex-Minister chuan silai hmang lovin tawng (language) hmanga ram lak a sawt zawkzia sawia bultanin, “PC hunlaiin Chakma hovin an tawng a lehkha zir an duh a, Pawih hovin an rawn ti ve leh a, Pu Thena hovin kan remtih sak mai, kan ui miah lo. 1972 a District Council kan hawn hunlai te khan Mizo Tawnga biak theih kan hmu mang lo. Tunah erawh chuan Mizo Tawngin zir rawh u kan ti thar leh pawh a ni chuang lo, mahse, engkim maiah Mizo Tawng vek a ni ta — an naupang pawnto tawng thlengin,” a ti a. Ralte hnam fak zuiin, “Mizo tan an identity engkim an kalsan vek phal a, mahse, Mizoram Chief Minister hmasa ber chu Ralte hnam atangin a ni tlat — where there is crucifixion, there is resurrection,” a ti.
Kalkhawmte zingah ADC te hnena Direct Funding pek tha ti zawnga sawi an awm lova. Central YMA Inkhawmpuiin an duh lohzia leh pe lo tura sorkar ngen an tum dante pawh sawilan a ni. C. Dothanga, IPS (Retd.) chuan, “Andhra Pradesh-ah chuan Panchayati Raj System zulzui a kalin Decentralization angin District Level-ah direct in pawisa thlen tir dan ngaihtuah a ni a. IAS pakhat vil tirin bultan a ni nghe nghe. Mahse, roreltute an corrupt lutuk a, rang mangin tihtawp lehnghal a ni,” a ti. Direct Funding hi MP inthlan hnuhnung berah Pu C. L. Ruala an vawrh dawn tumin Congress hovin ADC te an tiam nia sawiin Dr. Kenneth Chawngliana chuan, “MPC te hi sawi na ngam ber tur Party kan ni. Sawisel puiah MNF kan sawm a, an ngam tlat lo,” a ti a. R. Lalawia pawhin, “Direct Funding hi vawi tam tak tlinpuina tham a ni lo, vawi khat te chu an tlinpui mahna,” a lo ti bawk a ni.
Gogo Lalremtluangachuan tunlaiin HPC (D) ten saptawng leh vaitawng thiam tak mi pakhat hotu ber atan an biak mek thu leh an in re-organised leh mek thu sawiin, “Bru aiin an in organised tha a, Mizoram sorkarin thiam taka a dawr a tul a ni,” a ti a. Dr. Kenneth-an lo thlawpin Mizoram sorkarin a biak duh loh hnuah HPC ten sorkar laipui an dawr mek thu sawiin Home Ministry-in Mizo hnam tana pawi tur zawnga thutlukna a lo siampui leh si anih chuan kan ram tan a pawi dawn thu leh buaina zakhua a nih theih thu sawiin, “Kan CM hian tunlai hian duh aiin a thlahzal mah mah em aw?” a ti a ni.
Kalkhawmte hian tunlaia Hmar leh Bru ten ADC an kherh ngang ngang reng mai hi Mizoram inpumkhatna atan thil duhawm lo tak niin an sawi vek a. Lalngheta Sailo, IPS (Retd.) chuan Mizoram sorkarin hnambil anga ADC a pe leh anih chuan hei hian rin aia nasa in a chhe zawngin nghawng a neih ngei a rin thu a sawi a, “Rambung hmasawnna hi hetiang zawng kher lo hian siam theih a ni,” a ti. Party hruaitu thenkhatin 2013 MLA inthlanpui lo awm tur thlirlawkin Hmar leh Bru-te hi ADC pek an tiam niawma sawi thuthang pawh chhuichian ngai an tih thu kalkhawmte hian an sawi bawk a. District Development Council siam leh District tinah District Planning Board din erawh thil tul tak niin an ngai a. Rochamliana, General Secretary, Zoram Research Foundation chuan rambung hmasawnna hi kal rual tir a ngaih thu sawiin, “Sorkarin experimental basis a Lunglei High Power Committee a siam ang hi District dangte pawh hian an mamawh ve hle a ni,” a ti.
Mizoram chhimlamah ADC 3 siam anih lai khan, “Khawiah nge a hunlaia mithiamte leh chinchang hriate kha an awm? Engatinge tuman ‘aw’ an neih loh?” kan ti fo thin. Khatih hunlai boruakah khan — ‘aw’ neih theih a ni em? Neih hman a ni em? Neih a sawt angem? tih erawh thuhran a ni. Tunah hian Hmar leh Bru-te avangin ADC chungchangah thawm na ru angreng tak a awm chho mek niin a lang a, inthlanpui te pawh a lo hnai leh ta bawk a. Thangtharte’n kan mi hmasate kan dem fo laiin hetiang boruakah hian mi hmasate dem thei kan ni bik chiah em tih erawh ngaihtuah tham tak a ni. Roreltu ten ram leh hnam tan thutlukna dik an siam ngam nan a hunlaia mipuite hian pawimawhna lian tak kan nei vek a ni.
Sawihona hi Prof. Thangchungnunga, Registrar, MZU & Chairman, Zoram Research Foundation-in a kaihruai a ni.
15 comments
Huisss, Gogo....i hming han hriat hi chuan nuih hi a va han za thrin tak em - bijness/future plan (politics) etc sawi lai te kha - kum 15+ a lo ral ta!
Then I nothing much to say